ابو القاسم سلطانى
238
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه را به عربى غاقه ، غاغه ، لعبهء ، لاغ ، مسقوره ، قاتل الدود و زراوند مىنامند . Code - 602 زراوند خوش Aristoochia clematitis L نام علمى جنس گياه از دو واژه يونانى Aristos به معنى " بهترين " و Lochia به معنى " تولد بچه " مىباشد و نام قديم انگليسى آن Birthwort به همين جهت به آن داده شده است . ابن سينا در قانون نام يونانى آن را ارسطن لوخوس ذكر نموده و مىنويسد ارسطن يعنى " برترين " و لوخوس به معنى " زن تازه زائيده " مىباشد چه اين بهترين دارو براى زن تازه زائيده است . امروز نيز در لبنان اين گياه را به نام " المفيد للنفساء " مىنامند و معتقدند كه رحم زن زائو را از زائدهها پاك مىنمايد اما نام نوع گياه به معنى شاخههاى دراز پيچيده مىباشد . گياهى است علفى پايا از خانواده Aristolochiaceae با ساقه ايستاده ، شياردار به درازاى 20 تا 80 سانتيمتر و بدون انشعاب ، برگها ساده ، متناوب ، قلبىشكل به رنگ سبز مايل به زرد با دمبرگ دراز . گلها بزرگ ، به صورت منفرد ، بوقىشكل كه در قاعده متورم ، داراى 6 پرچم و رنگ گل زرد متمايل به سبز است . ميوه بزرگ بيضوى منتهى به نوك باريك در قاعده با حالتى آويخته و طعم آن تند و تلخ و نامطبوع است . منشاء اصلى آن جنوب اروپا ، در مزارع و جنگلها تا ارتفاع 800 متر بويژه فرانسه مىباشد در ايران رويش ندارد . پلينى Pliny اين گياه را مىشناخته و آن را براى زيبائى و نظافت دندانها به كار مىبرده است ديوسكوريد ذيل آريستولوكيا Aristolokia كه حنين آن را به آرسطولوخيا معرب نموده است مىنويسد : نوع سوم آن طويل بوده و قليماطيطس ناميده مىشود داراى شاخههاى باريك و برگهاى بزرگ بوده و برگ آن به برگ حى العالم صغير شباهت دارد و گل آن مانند گل سداب و ريشه آن طويل ، نازك و داراى پوست ضخيم و معطر مىباشد و عطارها آن را براى خوشبو كردن روغنها به كار مىبرند ( تت دياسقوريدوس م 2 - ش 4 ص 239 ) . نوع سوم زراوند كه قليمياطيطس ناميده مىشود اثر درمانى آن كمتر از زراوند طويل و زراوند مدحرج است ( تت الحاوى ج 21 - 590 ) . زراوند سه نوع است طويل و مدحرج طويل و مدحرج و آنكه شبيه به شقشق الكرم 1 * . . . آن نوعى از زراوند طويل است داراى شاخههاى نازك برگ سطبر تا اندازهاى مستدير شبيه به برگ حى العالم . . . ( تت صيدنه عپ 199 ) . زراوند . . . نوعى از آن را زراوند طيب مىنامند كه داراى شاخههاى نازك ، برگ آن مستدير شبيه حى العالم . صغير . . . اثر آن ضعيفتر از زراوند طويل و زراوند مدحرج است . ابن سينا بهطور خلاصه موارد كاربرد آن را در ضعيف بودن لثه ، چرك دندان ، زخمها ، نقرس ، گسستگى و سستى ماهيچهها ، چرك گوش و ضعف شنوائى ، صرع ، درد پهلو ، بيرون آوردن بچه از رحم ، پاك كردن رحم زائو از مواد زائد ، گزيدگى عقرب و حشرات و تب ذكر مىنمايد ( از قانون عب 314 ) .